رفسنجان ( شهرستان):
 

شهرستان رفسنجان یکی از شهرستان های استان کرمان، بین 54.57 تا 56.42 طول جغرافیایی و 29.54 تا 31.14 عرض جغرافیایی قرار گرفته است. مساحت این شهرستان 498/10687 کیلومتر مربع بوده که 9/5 درصد از وسعت استان کرمان را در بر می گیرد. شهرستان در شمال غرب استان واقع شده و از سمت شمال و شمال غرب به استان یزد، از شمال شرق و شرق به شهرستان های زرند و کرمان، از جنوب شرق به شهرستان بردسیر، از جنوب به شهرستان سیرجان و از غرب به شهرستان شهربابک محدود می شود.
 

براساس تقسیمات کشوری ایران تا سال 1345 استان کرمان بعنوان یکی از استان های کشور، دارای 6 شهرستان و 18 بخش بوده و شهرستان رفسنجان یکی از شهرستان های این استان می شده است. این شهرستان دارای دو بخش حومه و شهر بابک بوده است. تا سال 1355 تغییرات عمده ای در تقسیمات فوق ایجاد شد، بطوریکه استان کرمان در سال مذکور شامل 8 شهرستان و 18 بخش شد و شهرستان رفسنجان نیز بعد از منفک شدن شهربابک و تبدیل آن به شهرستان دارای یک بخش و 6 دهستان می شد. این تقسیمات در سالهای بعد طبق مصوبه وزارت کشور به 3 بخش انار، مرکزی و کشکوئیه و 16 دهستان تغییر یافته و تا سال 1375 پابرجا بوده است. در سال 1376 با تغییرات عمده در تقسیمات کشوری، این شهرستان به 4 بخش به نامهای انار، کشکوئیه، مرکزی، نوق و 16 دهستان تقسیم شده که در مجموع 242 آبادی و 1144 مزرعه و مکان را در بر می گیرد.
 

جغرافیایی طبیعی
 

اقلیم
 

در این مبحث فاکتورهای مهم اقلیمی شهرستان رفسنجان طی یک دوره آماری 7 ساله 1370-1376 به تفکیک مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
 

اصلیترین عامل تعیین اقلیم در منطقه ارتفاع است. شهرستان رفسنجان نیز که از اطراف به وسیله ارتفاعات محصور شده از دو نوع شرایط آب و هوایی متمایز برخوردار است. بطوریکه در ارتفاعات و حاشیه آن شرایط اقلیمی نسبتا ملایم و در محدوده دشت شرایط آب و هوایی خشک و کویری حاکم است.
 

براساس نقشه پهنه بندی اقلیمی استان کرمان، شهرستان رفسنجان دارای آب و هوای بری خیلی خشک، گرم تا خنک است.
 

عنصر دما و عوامل موثر بر آن در نواحی خشک از اهمیت ویژه یا برخوردار است. در شهرستان مذکور دما دارای تغییرات و نوسانات قابل ملاحظه ای بین فصول زمستان و تابستان است. با توجه به میزان اندک بارش در منطقه، نقش آن در میزان تبخیر و تعرق محیط بسیار موثر است.
 

براساس آمار موجود میانگین دمای سالانه شهرستان 9/17 درجه سانتی گراد بود که در این میان دی ماه با دمای متوسط 5/6 درجه سانتی گراد سردترین و تیرماه با دمای متوسط7/29 درجه سانتیگراد گرمترین ماه سال است. میانگین حداکثر دمای سالیانه 2/25 درجه سانتی گراد و میانگین حداقل آن 7/10 درجه سانتی گراد است. حداکثر دمای ثبت شده در این دوره آماری 2/42 درجه سانتی گراد در تیرماه و حداقل مطلق آن 6/16- درجه سانتی گراد در دی ماه بوده است که به خوبی نشان دهنده اختلاف و نوسان شدید درجه حرارت در این منطقه است.
 

منشا عمده بارندگی های ایران از مراکز کم فشار غربی است و بیشترین بارندگی شهرستان رفسنجان نیز متاثر از این نواحی بوده و جریانات هوائی باران زای مناطق جنوب شرقی تاثیر چندانی بر بارش های اندک منطقه ندارد.
 

با توجه به آمار، میزان بارندگی سالانه شهرستان، به طور متوسط 9/101 میلی متر بوده که دی ماه با 7/20 میلی متر پر باران ترین ماه سال است. به طور کلی7/53 میلیمتر ( 7/52 درصد) بارندگی سالانه در زمستان، 8/26 میلیمتر (3/26 درصد) در بهار و 1/21 میلیمتر (7/20 درصد) آن در پاییز ریزش می کند. به طور کلی فصل تابستان در منطقه خشک بوده و بارندگی از اواخر پاییز شروع و تا اردیبهشت به طول می انجامد.
 

براساس آمار موجود، میانگین تعداد روزهای یخبندان در طول سال 54 روز بوده که بیشترین آن 1/34 روز در فصل زمستان و پس ازآن 4/19 روز در پاییز رخ داده است. به طور کلی یخبندان از آذرماه تا اسفندماه اتفاق می افتد و در فصول بهار و تابستان معمولا دمای هوای زیر صفر درجه نمی رسد.
 

براساس آمارهای ارائه شده در جدول شماره 13 حداکثر رطوبت نسبی هوا 8/58 درصد در دی ماه و حداقل رطوبت نسبی 5/14 درصد در مرداد ماه بوده و متوسط حداکثر و حداقل رطوبت نسبی سالانه به ترتیب برابر با 9/42، 6/23 درصد است.
 

حداکثر فراوانی دیده بانی شده باد در ایستگاه سینوپتیک رفسنجان 8/17 درصد از جهت شمال غرب شهرستان بوده که می توان آن را باد غالب منطقه بشمار آورد. بعد از آن، باد جنوب غربی با 4/16 درصد از کلیه بادهای منطقه بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. همچنین فراوانی وقوع هوای آرام نسبت به کل موارد مشاهده شده مطابق جدول درصد فراوانی وقوع بادها 6/30 درصد است.
 

براساس اطلاعات موجود، نحوه توزیع سرعت باد از مجموع 4/69 درصد در سطح شهرستان رفسنجان بادهایی که سرعت آنها 3-1 نات بوده 8/1 درصد، با سرعت 6/4 نات 1/52 درصد و با سرعت بیش از 6 نات 5/15 درصد است.
 

شهرستان رفسنجان براساس نقشه پهنه بندی اقلیمی استان کرمان بیشتر در دو طوقه اقلیمی قرار می گیرد. نواحی شمالی مرکزی شهرستان در طوقه اقلیمی بری خیلی خشک، گرم تا خنک و نواحی شرقی و مرکزی در طوقه اقلیمی بری، خشک، نیمه گرم تا خنک قرار می گیرد.
 

منابع آب
 

شهرستان رفسنجان در محدوده حوضه آبریز کویر درانجیر و زیر حوضه لاله زارآب بخشا قرار گرفته است. مساحت زیر حوضه معادل 10905 کیلومتر مربع بوده که 4636 کیلومتر مربع آن را ارتفاعات تشکیل می دهند. این زیر حوضه بین طول جغرافیایی 54.30 تا 56.32 و عرض جغرافیایی 29.52 تا 31.15 واقع شده است و از شمال به ارتفاعات داوران، نوق و شمش، از جنوب و غرب به ارتفاعات سرچشمه و انار و از شرق به دشت کبوترخان محدود می گردد.
 

الف) آبهای سطحی
 

رودخانه های مهمی که در شهرستان رفسنجان جریان دارند عبارتند از:
 

 

  1. رودخانه دائمی کبوتر خان ( لاله زارآب بخشا) در حوضه آبریز اصلی کویر درانجیر واقع شده و در شمال شرق رفسنجان جریان دارد. این رودخانه از ارتفاعات شمالی کوه هزار سرچشمه گرفته و به نامهای لاله زار و آب بخشا در دشت بردسیر جریان می یابد و سپس در جهت شمال غرب به سمت دشت رفسنجان جریان یافته و نام کبوتر خان بخود می گیرد. این رودخانه در بالادست تا قسمتی که رودخانه لاله زار نامیده می شود، دائمی بوده و در پائین دست که به نام رودخانه آب بخشا و کبوترخان معروف است فصلی می گردد. کیفیت شیمیایی آب آن در ارتفاعات، بی کربناته در سازندهای سیلیکاته، در مناطق دشتی، بی کربناته، و در نواحی شور کلروره است. میانگین دبی سالانه آن 7/11 میلیون متر مکعب در ایستگاه هیدرومتری هچین اندازه گیری شده است. مصب آن کویر درانجیر است.

 

  1. رودخانه فصلی گیودری ( شاهزاده عباس) در حوضه آبریز اصلی کویر درانجیر جریان داشته و از ارتفاعات خانه سرخ سرچشمه می گیرد. کیفیت شیمایی آب آن در ارتفاعات، بی کربناته در سازندهای سیلیکاته، و در مناطق دشتی سولفاته و بی کربناته است. میانگین دبی سالانه آن 9/24 میلیون متر مکعب در ایستگاه هیدرومتری شاهزاده عباس اندازه گیری شده است. مصب آن کویر درانجیر است.

 

  1. رودخانه فصلی شور در حوضه آبریز اصلی کویر جریان داشته و از ارتفاعات جنوبی رفسنجان سرچشمه می گیرد. کیفیت شیمیای آب آن در ارتفاعات بی کربناته در سازندهای سیلیکاته و درمناطق دشتی سولفاته است. میانگین دبی لحظه ای آن به ترتیب 04/0 و 58/2 متر مکعب در ثانیه در ایستگاه هیدرومتری مرادیه اندازه گیری شده است. مصب رودخانه مذکور کویر درانجیر است.

 

  1. رودخانه فصلی انار ( چاورچی) حوضه آبریز آن در جنوب شهر انار واقع شده است و از ارتفاعات ماهیم، نرکوه، کلوته و محمد آباد سرچشمه گرفته و پس از دریافت چند شاخه دیگر در امتداد شمال به سمت دشت رفسنجان جاری می گردد. این رودخانه در مسیر خود دشت انار را تغذیه نموده، سپس از شرق شهر انار وارد رودخانه شور می شود کیفیت شیمیایی آب آن در ارتفاعات سولفاته بی کربناته و در مناطقی دشتی سولفاته در منطقه شور کلروره ( یون کلر بیش از 5000 میلی گرم در لیتر) و در نزدیکی شهر انار قسمت کوچکی از آن کلروه تبخیری شور می شود. دبی متوسط سالانه آن در ایستگاه تزوج 17/7 میلیون متر مکعب اندازه گیری شده است.

رودخانه های فصلی و اتفاقی قلندری، پاری کوه، سیند و دشت بیاض که تنها در مواقع سیلابی آب در آنها جریان دارد از دیگر رودخانه های این منطقه بشمار می آیند.
ب) آبهای زیرزمینی:
 

در دشت رفسنجان- کبوترخان که بالغ بر 2581 کیلومتر مربع مساحت دارد، تعداد 551 حلقه چاه عمیق، 31 حلقه چاه نیمه عمیق، و 2 دهنه چشمه وجود دارد که مجموع تخلیه سالانه آن در حدود 39/352 میلیون متر مکعب است.
 

زمین شناسی:
 

منطقه رفسنجان از نظر دوران های زمین شناسی بسیار متنوع است و تشکیلات اکثر ادوار زمین شناسی را دارا است. از دیدگاه زمین شناسی این منطقه بخشی از واحد ایران مرکزی بوده که ان را فرورفتگی رفسنجانانار می نامند و قدیمی ترین واحدهای سنگی قبل از دوران اول تا جدیدترین رسوبات دوران چهارم در منطقه رخنمون دارند.
 

دوران اول: قدیمی ترین سنگ های این منطقه مربوط به دوران اول زمین شناسی است که رسوبات آن در سطح بسیار وسیعی از ارتفاعات نوق و داوران گسترده شده اند. طبقات پالئوزوئیک دامنه شرقی این ارتفاعات را تشکیل می دهند. جنس رسوبات دوران اول از دولومیت، آهک و کوارتزیت بوده که بر روی آنها ماسه سنگ های سرخ قدیمی مربوط به دونین قرار دارند.
 

دوران دوم: رسوبات دوران دوم روی رسوبات دوران اول قرار داشته و بسیار متنوع است کوههای داوران و بخش جنوب شرقی کوه نوق مربوط به دوره تریاس است که دولومیتها را شامل می شود. در محل آبادی حسن آباد طبقاتی از جنس سیلت و ماسه سنگ دیده می شوند که روی رسوبات پالئوزوئیک قرار گرفته و سن آنها به ژوراسیک بر می گردد. رسوبات دوره کرتاسه به طور عمده از آهک تشکیل شده که از نوع آهک های اوربیتولین درا است و اغلب حالت تورق دارند. این رسوبات در ارتفاعات کوه بادامو، گاجری و دامنه غربی کوه داوران و کوههای نوق مشاهده می شود. بقیه این رسوبات از مارن و شیل تشکیل شده که به گروه بیابانک مشهور است.
 

دوران سوم: رسوبات کوههای شرق شهر انار به پالئوسن باز می گردد که بطور دگرشیب با ضخامتی حدود 100 متری روی فلیش های کرتاسه قرار دارند. رسوبات مربوط به ائوسن در ارتفاعات جنوب و جنوب غرب ( ارتفاعات سرچشمه) دیده می شود که به مجموعه های زیر تقسیم می شود:
 

 

  1. مجموعه رسوبی: این مجموعه متشکلاز فلیس، کنگلومرا، ماسه سنگ قرمز، مارن و سنگ اهک است که بخش وسیعی از ارتفاعات غرب رفسنجان و غرب کشکوئیه را تشکیل میدهد و سن آنها به ائوسن پائین بر می گردد.

 

  1. مجموعه آذرین بحرآسمان: این مجموعه متشکل از ماسه سنگهای متناوبی از گدازه های پیروکلاسیک است که در ائوسن پایئن و میانی به وجود امده اند. این مجموعه در جنوب غرب رفسنجان و ( کوه سرخ، طاقدیس شن اباد) شرق جاده رفسنجانسرچشمه و غرب رفسنجان دیده می شود.

 

  1. مجموعه رازک: این مجموعه توف، کنگلومرا، پیروکلاستیک، آندزیتها و بازالتهای ائوسن میانی تا بالایی تشکیل شده و سنگ های آن در اطراف روستای کبودان، پشتوئیه و در سمت جاده سرچشمه ( کوه هزار و کوه پنج) دیده می شوند که بیشتر شامل کانسارهای مس پروفیری است.

 

  1. رسوبات نئوژن: این رسوبات از کنگلومرا، ماسه سنگ و رس تشکیل دشه اند و بصورت تپه های کم ارتفاع در سطح منطقه و دامنه های ارتفاعات دیده می شوند.

دوران چهارم: قدیمی ترین رسوبات دوران چهارم سیلتهای مربوط به پلیوسن است که از پوشش آهکی تشکیل شده و با فعالیت های گرم آبی آتشفشانی در ارتباط است. این رسوبات سیلتی طی دوره های گذشته به شدت فرسایش یافته و در پهنه های آبرفتی و کفه ها تجمع یافته اند.
تکتونیک و لرزه خیزی:
 

شهرستان رفسنجان در میان چند گسل مهم و فعال قرار گرفته است که جهت آنها از شمال و شمال غرب به سمت جنوب و شرق استان کرمان است.
 

مهمترین گسل های منطقه عبارتند از: گسل داوران، گسل انار، گسل رفسنجان، گسل شهربابک و گسل ده شیر
 

گسل رفسنجان: گسل رفسنجان با امتداد شمال غربجنوب شرق از جنوب شهرستان رفسنجان عبور می نماید. طول این گسل 100 کیلومتر بوده و بخش شمالی آن دارای فرورفتگی است که دشت رفسنجان را پدید آورده است./ براساس تحقیقات انجام شده 50 کیلومتر از طول این گسل می تواند زمین لرزه ای به بزرگی ms=7/3 را ایجاد نماید.
 

گسل ده شیر: این گسل در مرز غربی و جنوب شرقی فروافتادگی گاو خونیابرکوهمنوجان قرار گرفته است ادامه آن از ده شیر به سمت شمال تغییرمسیرداده و به سمت نائین کشیده شده است. حدود 350 کیلومتر طول داشته و آشکارا نهشته های کواترنر را قطع می کند.
 

ژئومورفولوژی:
 

سیمای طبیعی شهرستان رفسنجان را کوهها، ریگزارها، تپه های خاکی فرسایشی، ماسه زارها، تپه های ماسه ای روان و بالاخره اراضی کاملا سخت رقم می زنند. دشت رفسنجان- نوق- انار از اطراف به وسیله ارتفاعات محصور شده است و تنها از سمت شرق به دشت کرمان راه دارد.
 

دشت رفسنجانانار در میان شهرهای رفسنجان و انار واقع شده و منطقه کشکوئیه و بیاض را نیز در بر می گیرد. حد جنوبی دشت را واریزه های رشته کوههای سرچشمه و کوه مزاحم پدیده می آورند که بطور عمده از مواد آتشفشانی، فلیش، کنگلومرا، دیوریت، گابرو و مارن تشکیل شده اند.
 

دشت نوق در شمال دشت رفسنجان، انار قرار گرفته و ارتفاعات بافق بخشی از این دو دشت را از هم جدا کرده است. کوههای جنوبی بطور عمده شامل مارنها و تشکیلات بیابانک بوده و ارتفاعات شمالی که ادامه کوههای بادامو وداوران است از سنگهای آهکی و تشکیلات مربوط به پالئوزوئیک پدید آمده است.
 

دشت باغین، کبوتر خان در میان کرمان و رفسنجان واقع شده و یکی از مراکز عمده کشاورزی منطقه است. بخش عمده دشت، از آبرفت رودخانه های فصلی و سیلابی جاری از کوههای آهکی شامزار و چنارو در شمال و کوههای آهکی و تشکیلات مارنی و گچی جنوب پدید امده است.
 

دشتهای رفسنجان- نوق، انار از اطراف به وسیله ارتفاعات محصور شده است و تنها از سمت شرق به دشت کرمان راه دارد. رشته کوه شمالی از غرب کوه بند زیران از شمال غرب منطقه فوق شروع گشته و با جهت شمال غرب، جنوب شرق تا کوه بادامان در شمال باغین به طور 170 کیلومتر ادامه می یابد. این ارتفاعات که به داوران معروف است به صورت دیوارهای سخت و مرتفع، شهرستان رفسنجان را از شمال شرق تا شمال غرب در پناه خود گرفته اند و دشت رفسنجان را از دشتهای زرند، کرمان و کوهبنان، سریز جدا نموده اند.
 

بلندترین قله این رشته کوه دره دران با ارتفاع 2745 متر است. رشته کوه جنوبی که از دنباله سلسله جبال شیرکوه یزد شروع و به کوه جوپار منتهی می گردد، دشت رفسنجان را از دشتهای سیرجان و شهربابک منفک می سازد. کوههای تزرج بیدسوخته، هجین و ایوب در این رشته کوه قرار گرفته اند و مرتفع ترین قله آن کوه بابک با ارتفاع 3473 متر است. علاوه بررشته کوههای فوق ارتفاعات منفرد دیگر در شرق و غرب شهرستان رفسنجان وجود دارد که عبارتند از بدبخت کوه با امتداد شمال شرق- جنوب غرب در غرب منطقه که دشتهای نوق و کشکوئیه و انار را از یکدیگر جدا می سازد و ارتفاعات بید که دشتهای رفسنجان و باغین را از یکدیگر منفک می سازد.
 

کل مساحت ارتفاعات 5625 کیلومتر مربع معادل 44 درصد وسعت اراضی منطقه است. که بزرگترین واحد ژئومورفولوژیکی منطقه را تشکیل داده اند. دشت رفسنجان، نوق، انار با وسعت 9117 کیلومتر مربع با امتداد جنوب شرق شمال غرب در میان رشته کوههای محصور شده است.
 

بین رفسنجان تا غرب نوق، کفه ای طویل و کم عرض به صورت شوره زار امتداد یافته که کلیه ابهای سطحی دو سمت دشت را در خود جذب می کند. شرایط کویری موجب گسترش این کفه به سمت نوق گردیده است و کفه های نمک بصورت پراکنده و یا پیوسته در این دشت در حال گسترش و شکل گیری اند.
 

ارتفاعات:
 

کوههای مهم این شهرستان عبارتند از:
 

 

  1. کوه پاریز از رشته کوه زاگرس جنوب شرق، با ارتفاع 3288 متر در 40 کیلومتری جنوب شهر رفسنجان قرار دارد.

 

  1. کوه سرخ از رشته کوه ایران مرکزی، با ارتفاع 3135 متر در 30 کیلومتری شمال شرق شهر رفسنجان قرار دارد.

 

  1. کوه حاجی آباد از رشته کوه ایران مرکزی، با ارتفاع 2943 متر در 55 کیلومتری شمال شرق شهر رفسنجان قرار دارد.

 

  1. کوه گبری از رشته کوه ایران مرکزی، با ارتفاع 2139 متر در 36 کیلومتری شرق شهر رفسنجان قرار دارد.

خاک شناسی:
خاک برای هر یک از واحدهای مختلف اراضی در این منطقه به شرح زیر است:
 

 

  1. کوهستانها و تپه های سنگی که معمولا بدون خاک و با خاک خیلی کم عمق سنگلاخیلیتوسل همراه است.

 

  1. اراضی کوهها و تپه ها که دارای خاک عمیق تا نیمه عمیق سنگریزه درا و بیرون زدگی های سنگی لیتوسلریگوسل است.

 

  1. تپه ها و کوهها که با تشکیلات مارنی و فرسایش شدید و بریدگی های بسیار زیاد همراه بوده و بدون پوشش خاکی یا با خاک کم عمق غیر یکنواخت لیتوسل- ریگوسل است.

 

  1. فلاتها،واریزه ها و آبرفتهای بادبزنی شکل سنگریزه دار که دارای خاک کم عمق و نیمه عمیق بوده و بر روی مواد آهکیو گچی قرار گرفته است.

 

  1. فلاتها و دشتهای دامنه ای که دارای خاک عمیق و پستی بلندی کم بوده و اکثرا بدون تکامل پروفیل- آلکالی سالین و آلویال سالین است.

 

  1. دشتهای دامنه ای سیلابی و اراضی پست و شور که دارای خاک عمیق و بافت سنگین salonchaks است.

 

  1. دشتهای سیلابی که دارای خاک عمیق و بافت سبک تا متوسط بوده و بدون تکامل پروفیلی External-satanchaks است

 

  1. تپه های شنی بعضا تثبیت شده ریگوسل

پوشش گیاهی
مطالعات شناخت مناطق اکولوژیک در بخش وسیعی از شهرستان رفسنجان انجام شده است. این مطالعات بخشی از طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور، قسمت بررسی پوشش گیاهی منطقه کرمان در شهر رفسنجان است. به طور کلی عوامل فیزیکی سبب فقرشدید پوشش گیاهی گردیده است. مراتع، پوشش  گیاهی عمده منطقه را تشکیل می دهند. گونه های کم و پراکنده جنگلی نیز در آبراهه های عمیق دره ها و قله های بعضی از ارتفاعات همراه با مراتع وجود دارند. این گونه های درختی بیشتر بادام کوهی، انجیر کوهی، گز، کیکم، بنه و ارس است و گونه های درختچه ای شامل زرشک، تربید و نسترن کوهی هستند. به طور کلی در سطح شهرستان های رفسنجان میزان اراضی فاقد پوشش گیاهی چشمگیر است.
 

مراتع: وسعت مراتع در شهرستان رفسنجان بالغ بر 662761 هکتار بوده که از این مقدار 132700 هکتار را مراتع متوسطف 357974 هکتار را مراتع فقیر و 172087 هکتار را مراتع از بین رفته تشکیل می دهند. مساحت مناطق بیابانی شهرستان بالغ بر 371000 هکتار است. وسعت جنگل های نابود شده حدود 40000 هکتار بوده که در حال حاضر با زیر کشت رفتن حدود 2000 هکتار از اراضی پوشیده از ماسه روان و ایجاد جنگل تاغ وگز، از هجوم ماسه های روان کاسته شده است.
 

گیاهان موجود در شهرستان به شرح زیر است:
 

گونه های درختی: بادام کوهی، انجیر کوهی، گز، کیکم، بنه و ارس
 

گونه های درختچه ای: زرشک، تربید، نسترن کوهی، تاغ و اسکنبیل
 

گیاهان علفی: درمنه، فیچ، شوره و ریواس
 

گیاهانه بوته ای: اسپند، جارو، چرخه، اسنان، خارشتر و گون
 

گیاهان دارویی: بومادران، شیرین بیان و خاکشیر
 

جغرافیای انسانی
 

خصوصیات جمعیتی
 

در سال 1375، جمعیت شهرستان رفسنجان بالغ بر 240211 نفر بوده که از این تعداد 123342 نفر مردان و 116869 نفر را زنان تشکیل داده اند. این شهرستان دارای50353 خانوار با بعد خانوار 7/4 نفر است. نسبت جنسی جمعیت شهرستان 106نفر بوده که این نسبت برای اطفال کمتر از یکسال 108 و برای بزرگسالان 113 نفر است. نسبتهای مذکور در نقاط شهری برای همه گروههای سنی 106 و در نقاط روستایی به ترتیب 109 و 118 نفر است.
 

12 درصد جمعیت استان کرمان در این شهرستان بوده و تراکم نسبی آن 4/24 نفر در هر کیلومتر مربع است.
 

جمعیت شهرستان رفسنجان طی سرشماری های 1355،1365 و 1375 به ترتیب 115130 به ترتیب 115130 نفر، 184146 نفر و 240211 نفر بوده که نرخ رشد جمعیت طی دو سرشماری 1365-1355 به میزان 7/3 درصد و در فاصله دو سرشماری 1375-1365 به 3/2 درصد رسیده است.
 

از 208724 نفر جمعیت 6 ساله و بیشتر شهرستان 80 درصد باسواد بوده اند که این نسبت در بین مردان 66/81 درصد و در بین زنان 2/87 درصد بوده است.
 

در سال 1375، از کل جمعیت شاغل ده ساله و بیشتر شهرستان، 02/32درصد را کارکنان ماهر کشاورزی و جنگلداری، 66/23 درصد را صنعتگران و 6/8 درصد را متخصصان تشکیل می داده اند، که این نسبتها در نقاط شهری به ترتیب 66/11 درصد، 26 درصد و 7/13 درصد و در نقاط روستایی به ترتیب 9/50 درصد، 20 درصد و 88/3 درصد بوده است.
 

در فاصله سال های 1365 تا 1375، 35751 نفر به این شهرستان وارد و یا در داخل این شهرستان جابجا شده اند.
 

براساس آمار سال 1375،در شهرستان رفسنجان، تعداد کل ولادتها 4269 نفرف تعداد متوفیان 1631 نفر، ازدواج 1921 مورد و طلاق 207 مورد اعلام شده است. جمعیت شهرستان رفسنجان در سال 1380 برابر 269135 نفر با 138194 نفر مرد و 130941 نفر زن بوده است.
 

اهالی شهرستان رفسنجان به زبان فارسی و با گویش کرمانی تکلم می نمایند.
 

در سال 1375، 72/99 درصد از جمعیت شهرستان را مسلمانان تشکیل می داده اند که این نسبت در نقاط شهری 61/99 درصد و در نقاط روستایی 83/99 درصد بوده است.